عباس اقبال آشتيانى
563
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
كيفيت بسيارى از خرابيهاى سابق مرمت شد چنان كه ماوراءالنهر و بلاد تركستان بدست امير مسعود بيك بن محمود يلواج و عراق عرب بتوجه خاندان جوينى مخصوصا عطا ملك و قوچان بدست هولاگو و ارغون مجددا آباد گرديد . تا موقع اسلام آوردن ايلخانان ايران مغول اجساد سلاطين خود را دور از نظر عامه در محلهائى مخفى دفن مىكردند و به همين جهت محل قبر ايلخانان غير مسلمان درست معلوم نيست ولى پس از آنكه ايشان قبول اسلام كردهاند مخصوصا از عهد غازان ببعد كه هم اسلام ايشان قوت گرفته و هم مدت سلطنت ايلخانان مسلمان از دورهء ايلخانى اسلاف مسلم آن جماعت طويلتر شده بقانون مسلمين به بناى مقبره و گنبد مخصوص اقدام نمودهاند بعلاوه براى نشان دادن تعلق خود باسلام بانشاء و تعمير ابنيهء خير ديگر نيز از قبيل مساجد و جوامع و مدارس پرداخته و اگرچه قبل از ايلخانان مسلمان ايلخانان ديگر هم كليساها و معابد بودائى در ايران ساخته بودهاند ولى بعدها مسلمين آثار آنها را برانداخته و نام و نشانى از آنها بجا نگذاشتهاند و به همين علل است كه بيشتر ابنيه و آثارى كه از دورهء مغول باقى است از عهد غازانخان ببعد است . از دورهء غازان ببعد ساختن سه رشته بنا بدست ايلخانان و وزرا و امراى ايشان معمول شده است : 1 - بناى آباديها و شهرهاى ييلاقى و قشلاقى يا تعمير قرى و آباديهاى سابق مثل تعمير اوجان و تسميهء آن به شهر اسلام و بناى محمودآباد موغان و تجديد قسمتى از عمارات رى و انشاء باروى تبريز و ساختن شنبغازان بتوسط غازان و بناى سلطانيه و سلطانآباد چمچال بتوسط اولجايتو و بناى قسمتى از سلطانيه و ربع رشيدى بدستور خواجه رشيد الدين فضل اللّه و قسمتى از ابنيهء تبريز بتوسط خواجه عليشاه و غيره . 2 - ابنيهء مذهبى و مدارس و عمارات خيريه مثل بناى دار السياده و خانقاه نجف و ابنيهء خيريهء شنبغازان بامر اين ايلخان و بناى مسجد ذو الكفل و ابنيهء خيريهء سلطانيه و تعمير مسجد جمعهء اصفهان و ورامين بتوسط اولجايتو و ابنيهء خيريهء عطا ملك در عراق عرب و خواجه رشيد الدين در سلطانيه و ربع رشيدى . 3 - مقابر و گنبدها يعنى گنبد شنبغازان مقبرهء اين ايلخان و دو گنبد سلطانيه مقبرهء اولجايتو و ابو سعيد .